Năm đó ruộng quê tôi xanh rì. Lúa chét mọc đầy những chân ruộng sau mùa gặt. Không ai để ý tới nó, trừ tôi và Vĩnh. Một buổi chiều, anh nói:

- Nhìn nó giống em.

Tôi hỏi:

- Giống chỗ nào?

- Nhỏ.

Tôi đập anh một cái. Anh cười.

- Nhẹ.

Tôi lại đập. Anh nắm tay tôi.

- Dễ bị gió cuốn đi.

Lần này tôi không đánh nữa. Tôi chỉ nhìn bàn tay anh. Bàn tay có những đường chai vì cầm cuốc, cầm mái chèo. Tôi đã nghĩ, nếu một đời người có thể chọn một bàn tay để nắm, thì chắc tôi sẽ chọn bàn tay đó. Tôi không biết có những bàn tay sinh ra để nắm lấy mình, và cũng có những bàn tay chỉ ghé qua một đoạn đời. Vĩnh thương tôi. Tôi tin vậy. Anh thương tôi bằng những buổi chiều chèo xuồng tới tận nhà, bằng những trái ổi hái ở vườn ông Năm, bằng lần anh lội xuống ruộng chỉ để nhặt chiếc dép tôi đánh rơi. Anh còn nói:

- Sau này mình cưới nhau, anh cất cái nhà bên mé kinh.

Tôi hỏi:

- Nhà nhỏ thôi hả?

- Nhỏ.

- Có hàng cau không?

- Có.

- Có giàn bông giấy?

- Có.

- Có chỗ cho má em?

Anh im lặng một chút rồi nói:

- Có.

Chỉ một chữ đó thôi mà tôi thương anh nhiều thêm. Má tôi lúc ấy bệnh. Bệnh của người già, đau chỗ này một chút, chỗ kia một chút. Bà biết mình chẳng còn bao lâu nên cứ nhắc tôi:

- Con gái đừng lấy chồng xa.

Tôi hỏi:

- Xa là bao xa?

- Xa tới chỗ người ta không biết đường về nhà mình.

Tôi cười.

- Anh Vĩnh biết đường mà.

Má nhìn tôi.

- Biết đường về nhà chưa chắc biết đường về với con.

Tôi giận má. Tôi bỏ ra sau hè. Nhưng tối đó nằm nghe tiếng mưa trên mái lá, tôi cứ nhớ câu nói ấy. Người đàn bà quê tôi thường có một nỗi sợ kỳ lạ. Sợ chồng đi. Sợ con đi. Sợ người thương thay lòng. Sợ nhất là lúc mình đã trao hết rồi mà người ta vẫn còn một phần đời khác để quay về. Vĩnh chưa từng nói anh có ai. Tôi cũng chưa từng hỏi. Có lẽ vì tôi sợ câu trả lời. Một buổi tối, anh đưa tôi ra giữa đồng. Mùa lúa chét vừa trổ. Những bông lúa nhỏ li ti rung rinh trong gió.

- Lành.

- Dạ?

- Mai mốt nếu anh đi, em có đợi không?

Tôi cười.

- Đi đâu?

- Đi làm ăn.

- Bao lâu?

- Không biết.

Tôi nhìn anh.

- Vậy đợi làm gì?

Anh không trả lời. Tôi nói:

- Anh đi đâu thì đi. Chừng nào về thì về.

Anh nắm tay tôi.

- Em không hỏi anh đi đâu sao?

- Anh muốn nói thì nói.

- Anh sợ em hỏi.

Tôi quay sang.

- Vậy anh đừng đi.

Anh cười, nụ cười đó làm tôi đau. Nhưng lúc ấy tôi chưa biết đó là nụ cười của một người đã quyết định rồi. Ba ngày sau, Vĩnh đi. Anh để lại cho tôi một chiếc khăn. Không có thư. Chỉ nói với má tôi:

- Con lên thị trấn ít bữa.

Ít bữa của người đàn ông là bao lâu, tôi không biết. Tôi chờ. Một tuần. Hai tuần. Một tháng. Mùa nước nổi về. Nước tràn qua ruộng, cuốn theo rơm rạ và những bông lúa chét còn sót. Tôi vẫn ngồi bên bờ kinh mỗi chiều.

Má hỏi:

- Chờ ai?

- Chờ nước rút.

Má nhìn tôi.

- Ờ.

Bà không nói nữa. Người già thường hiểu những chuyện người trẻ còn cố giấu.

Rồi một hôm, tôi nhận được thư. Thư của Vĩnh. Chỉ vài dòng. Anh nói anh xin được việc trên thành phố. Anh nói anh cần ở lại đó. Anh nói anh xin lỗi. Tôi đọc đi đọc lại. Không có chữ nào nói anh sẽ trở về. Tôi cầm lá thư ra sau nhà. Ngồi dưới cây mận. Tôi khóc. Khóc rất lâu. Không phải vì anh đi, mà vì trong những dòng chữ đó, tôi hiểu anh chưa bao giờ thật sự thuộc về tôi. Tôi chỉ là một đoạn đường anh đi ngang, giống như con nước ngang qua bờ ruộng. Nó làm đất mềm ra, rồi rút đi, để lại một bãi bùn lạnh ngắt.

Sau khi Vĩnh đi, tôi vẫn sống. Đàn bà ở quê thường vậy. Có buồn thì buồn, có đau thì đau, nhưng sáng ra vẫn phải nhóm bếp. Tôi đi chợ, bán bánh, về nấu cơm, chăm má, chiều tưới rau, tối nghe tiếng xuồng ai chạy ngoài kinh rồi giật mình tưởng Vĩnh về. Nhưng người ta không thể sống bằng một tiếng mái chèo. Má càng ngày càng yếu. Một hôm bà nói:

- Con lấy chồng đi.

Tôi nói:

- Con không lấy.

- Vì nó?

Tôi không trả lời. Má thở dài.

- Người chết còn phải bỏ. Huống chi người sống.

Tôi hỏi:

- Nếu người ta thương mình thì sao?

Má nhìn ra ngoài sân.

- Thương thì người ta ở.

Tôi nhớ câu đó rất lâu. Vĩnh không ở.

Vậy có nghĩa là anh không thương tôi sao? Tôi không biết. Có lẽ con người ta có thể thương nhau mà vẫn bỏ nhau. Cũng như có những người thương mình nhưng không đủ sức bảo vệ mình.

TRẦN MINH CƯỜNG