Ở miệt dưới này, người ta gọi lúa chét là thứ lúa mọc lên sau mùa gặt. Lúa chính đã cúi đầu cho người ta gặt hết rồi, ruộng trơ gốc rạ, bùn phơi mình dưới nắng, vậy mà ít bữa sau, từ những chân rạ còn sót lại lại nhú lên những mầm xanh. Không ai gieo, không ai chăm, cũng chẳng ai trông chờ. Nó tự mọc, tự lớn, tới mùa thì trổ bông. Hạt nhỏ hơn lúa thường, thưa hơn, nhưng hễ gặp nước là chịu khó vươn lên. Má tôi hồi còn sống thường nói, đời người đàn bà cũng giống lúa chét. Không ai gieo mà vẫn mọc. Không ai đợi mà vẫn thương.

Hồi đó tôi còn nhỏ, nghe chẳng hiểu gì. Sau này lớn lên, tôi mới biết má nói đúng. Tôi tên Út Lành. Cái tên nghe lành thiệt, nhưng đời tôi chẳng lành bao nhiêu.

Nhà tôi nằm cuối con kinh, cách chợ hơn bốn cây số, đi bộ qua hai cây cầu khỉ. Hồi nhỏ, tôi thường ngồi trên bờ ruộng nhìn những bông lúa chét đong đưa. Chúng mảnh khảnh, nhẹ tênh. Gió thổi một cái là cả đám nghiêng rạp xuống, rồi lát sau lại ngóc đầu lên. Tôi thích chúng. Có lần tôi hỏi má.

- Lúa này để làm gì vậy má?

Má đang lựa cá linh, không ngước lên.

- Để ăn.

- Có ai mua không?

- Không ai mua thì mình ăn.

Tôi cười. Má không cười.

- Có thứ trên đời này người ta chỉ giữ lại vì nghèo, chớ không phải vì người ta thương.

Tôi không hiểu. Mãi tới năm hai mươi ba tuổi, tôi mới hiểu. Năm đó tôi gặp anh. Anh tên Vĩnh. Anh từ thị trấn về thuê miếng ruộng của ông Bảy Sồi để trồng lúa. Người ta bảo anh là dân thành phố, làm ăn thất bại nên về quê. Người khác nói anh bỏ vợ. Có người lại nói anh chưa từng có vợ, chẳng qua trên thị trấn có một người đàn bà chờ anh đến bạc tóc. Ở quê, chuyện người ta không biết thì người ta nói cho biết. Tôi không hỏi.

Tôi chỉ biết mỗi chiều anh thường chèo xuồng ngang qua nhà tôi. Tôi khi ấy bán bánh lá dừa ngoài chợ. Chiều nào về cũng ngồi bên mé ruộng rửa chân. Anh đi ngang, có hôm hỏi:

- Lành, hôm nay bán được không?

Tôi nói:

- Đủ mua gạo.

Anh cười:

- Vậy là giàu rồi.

Tôi hỏi:

- Còn anh?

- Anh nghèo.

- Anh có ruộng.

- Ruộng của người ta.

- Có xuồng.

- Xuồng mượn.

- Có áo đẹp.

Anh cúi xuống nhìn cái áo sơ mi đã sờn cổ.

- Cái này cũ rồi.

Tôi cười.

 - Vậy mà đẹp.

Anh nhìn tôi lâu hơn bình thường. Tôi quay mặt đi. Từ hôm đó, chiều nào anh cũng chèo xuồng ngang nhà tôi. Có những tình yêu bắt đầu bằng những chuyện chẳng đáng kể như vậy. Một người hỏi hôm nay bán được không. Một người trả lời đủ mua gạo. Rồi thương nhau lúc nào chẳng hay.

Còn tiếp

(Câu chuyện lấy từ ký ức tuổi thơ của tác giả)