Được UNESCO chính thức công nhận vào năm 2018 (và tiếp tục tái công nhận năm 2022), Công viên Địa chất có diện tích 3.072km² trải rộng trên địa bàn 9 huyện của tỉnh Cao Bằng.

Nơi đây ẩn chứa địa tầng đá vôi phong phú, hệ thống hang động karst kỳ vĩ, những dòng thác tuyệt mỹ cùng sự hòa quyện sâu sắc với dòng chảy lịch sử cách mạng Việt Nam. Không dừng lại ở đó, nhịp sống rực rỡ sắc màu của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Dao, H'Mông... với những nghề thủ công truyền thống đã thổi hồn vào từng vách đá, từng dòng sông.

Dưới góc nhìn tôn vinh di sản, hãy cùng khám phá 4 "viên ngọc quý" — 4 điểm nhấn cảnh quan và văn hóa đặc sắc nhất làm nên huyền thoại Non Nước Cao Bằng!

Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó - cội nguồn giữa lòng khung cảnh cổ tích

Nằm ẩn mình giữa điệp trùng núi rừng miền biên viễn, Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó (xã Trường Hà, huyện Hà Quảng) là một kỳ quan địa chất.

Đứng trước Pác Bó, con người ta không chỉ trầm ồ trước sự kỳ diệu của thạch ma karst mà còn trào dâng xúc động trước sự giao thoa thiêng liêng giữa thiên nhiên và sứ mệnh dân tộc.

Được mệnh danh là một trong những thác nước xuyên biên giới lớn và đẹp nhất thế giới, Thác Bản Giốc (huyện Trùng Khánh) là kiệt tác tối thượng mà thiên nhiên ưu ái ban tặng cho Cao Bằng.

Bắt nguồn từ dòng sông thiên nhiên, nước đổ xuống qua nhiều tầng đá vôi nhấp nhô, tạo thành những dải bọt tung trắng xóa mờ ảo giữa núi rừng ngút ngàn. Dưới ánh nắng chiếu rọi, từng làn hơi nước ngưng đọng tạo nên những dải cầu vồng lung linh huyền ảo. Bản Giốc không chỉ là chứng nhân địa chất về quá trình kiến tạo dòng chảy  hàng triệu năm, mà còn là cột mốc khẳng định vẻ đẹp kiêu hãnh, thanh bình...

Động Ngườm Ngao - "Mê Cung" Thạch Nhũ Trong Lòng Đất

Nằm cách thác Bản Giốc chỉ khoảng 3km, động Ngườm Ngao (tiếng Tày nghĩa là "Động Hổ") là một trong những hệ thống hang động tự nhiên kỳ vĩ và giá trị nhất khu vực Đông Bắc.

Hình thành từ quá trình phong hóa đá vôi qua hàng trăm triệu năm, không gian bên trong động Ngườm Ngao hiện ra như một triển lãm nghệ thuật điêu khắc quy mô lớn của tạo hóa.

Những dải thạch nhũ mọc từ trần động xuống hay nhô từ mặt đất lên tạo thành vô số hình thù sống động: đài sen ngược, cây tơ hồng, dải cờ hoa...

Bước chân vào mê cung thạch nhũ này, người thưởng ngoạn như lạc vào thế giới hoài niệm của cội nguồn trái đất, nơi mỗi giọt nước lắng đọng đều đang bền bỉ tạc nên di sản.

Làng Đá Khuổi Ky - kiến trúc cổ bằng đá hơn 400 năm tuổi

Nằm yên bình bên bờ suối Khuổi Ky, Làng đá Khuổi Ky (xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh) là biểu tượng độc đáo cho tư duy sống hòa hợp với thiên nhiên của người Nùng An.

Ngôi làng nổi tiếng với những căn nhà sàn bằng đá cổ kính có lịch sử khởi dựng từ thời nhà Mạc (thế kỷ XVI - XVII). Người dân nơi đây dùng đá vôi cuội tự nhiên để đắp nền, dựng tường, làm hàng rào kiên cố.

Trải qua bao biến thiên của lịch sử và sương gió miền biên viễn, những bức tường đá rêu phong vẫn đứng vững chãi, lưu giữ trọn vẹn nét văn hóa tín ngưỡng "thờ đá" linh thiêng. Khuổi Ky chính là gạch nối sinh động giữa di sản địa chất vĩnh cửu và bản sắc văn hóa bản địa đậm đà.

Sự công nhận và tiếp tục khẳng định giá trị từ UNESCO dành cho Công viên Địa chất Toàn cầu Non Nước Cao Bằng chính là lời tri ân dành cho một vùng đất giàu trầm tích. Từ Pác Bó thiêng liêng, thác Bản Giốc hùng vĩ, động Ngườm Ngao bí ẩn đến làng đá Khuổi Ky cổ kính — tất cả đã dệt nên một bản hòa tấu hoàn hảo giữa Đất - Nước - Con Người.

Nếu địa giới Hà Giang khoác lên mình vẻ gai góc của đá xám cổ đại, thì Non Nước Cao Bằng lại hiện ra như một bức tranh sơn thủy hữu tình, nơi sự sống xanh tươi phủ lên những kỳ tích địa chất hàng trăm triệu năm. Đây chính là Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non Nước Cao Bằng — di sản mang tầm vóc quốc tế thứ hai của Việt Nam.

NGUYỄN NGUYỄN